Ông Trump ký sắc lệnh tiếp tục hạn chế quyền công dân Mỹ theo nơi sinh, nhắm vào người nhập cảnh bằng visa du lịch nhưng thực chất nhằm sinh con.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6/8 ký hai sắc lệnh hành pháp có phạm vi hẹp nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, tiếp tục thách thức cách diễn giải lâu nay về điều khoản trong Hiến pháp Mỹ, sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ nỗ lực trước đó của ông.
Hạn chế quyền công dân Mỹ theo nơi sinh là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chương trình siết nhập cư của ông Trump. Nhà Trắng đặc biệt nhắm tới hiện tượng mà họ mô tả là “du lịch sinh con”, tức phụ nữ mang thai từ nước ngoài đến Mỹ để sinh đẻ nhằm giúp con tự động có quốc tịch Mỹ.
“Họ đã biến quyền công dân theo nơi sinh thành trò cười. Chúng tôi đang điều chỉnh vì quyết định của Tòa án Tối cao trước đó là rất bất công. Có người còn xây dựng cả mô hình kinh doanh dựa trên việc này. Đây là điều đáng xấu hổ. Họ đang dùng tiền để mua đường vào nước Mỹ và chúng tôi sẽ không để điều đó tiếp diễn”, ông Trump nói với phóng viên tại Nhà Trắng.
Stephen Miller, một trong những cố vấn thân cận nhất của Tổng thống Trump, cho biết sắc lệnh mới cũng nhằm từ chối quyền công dân theo nơi sinh đối với một số nhóm khác, như con của thành viên thuộc những tổ chức mà Mỹ coi là khủng bố nước ngoài, cũng như “nhiều nhóm người vận động hành lang và hoạt động thay mặt chính phủ nước ngoài”.
Theo ông Miller, sắc lệnh sẽ đảm bảo rằng “lượng lớn người có thể hưởng quyền công dân theo nơi sinh một cách không phù hợp” sẽ không còn đủ điều kiện nhận quyền lợi này. “Từ thời điểm sắc lệnh này được ký, hoạt động du lịch sinh con chính thức bị cấm. Điều đó có nghĩa là sẽ không còn ai trên thế giới được cấp thị thực để phục vụ mục đích gian dối này”, cố vấn Miller nhấn mạnh.
Sắc lệnh mới của ông Trump được cho là có thể sẽ tiếp tục đối mặt với các vụ kiện tại tòa.
Trong ngày đầu tiên nhậm chức nhiệm kỳ hai, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp quy định rằng chính quyền liên bang sẽ không cấp hộ chiếu, giấy chứng nhận quốc tịch hoặc giấy tờ khác cho trẻ em có mẹ đang ở Mỹ bất hợp pháp hoặc tạm thời, và có cha không phải là công dân Mỹ hoặc thường trú nhân.
Các tòa án cấp dưới đã chặn động thái này, cho rằng gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân Mỹ theo Điều khoản Quốc tịch của Tu chính án thứ 14. Hồi tháng 6, Tòa án Tối cao chặn sắc lệnh của Tổng thống Mỹ, giữ nguyên quy định gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều có quyền mang quốc tịch Mỹ.
Sau phán quyết của tòa, ông Trump kêu gọi quốc hội Mỹ hành động. Tuy nhiên, thay vì chờ cơ quan lập pháp, ông lựa chọn ban hành sắc lệnh mới. Khác với luật do quốc hội thông qua, sắc lệnh hành pháp chỉ đạo cách thức thực thi chính sách của chính phủ và có thể bị tòa án xem xét tính hợp pháp.
Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Nhập cư Mỹ, trong giai đoạn 2016-2017, mỗi năm có khoảng 20.000-25.000 phụ nữ đến nước này để sinh con.
Tu chính án thứ 14 mà quốc hội Mỹ phê chuẩn năm 1868 nêu rõ “tất cả người sinh ra hoặc nhập tịch vào Mỹ, chịu sự quản lý của Mỹ, đều là công dân Mỹ và bang nơi họ cư trú”. Chính sách này nhằm đảm bảo con cái của những nô lệ được đưa tới Mỹ trái ý muốn đều được công nhận là công dân Mỹ.
Quyền này đã được áp dụng cho mọi trẻ em sinh ra tại Mỹ kể từ đó, bất kể bố mẹ đứa trẻ là người nhập cư bất hợp pháp hay đến Mỹ bằng thị thực du lịch hoặc du học sinh. Quy định không áp dụng với những người không thuộc phạm vi tài phán của Mỹ, chẳng hạn con của các nhà ngoại giao nước ngoài.
Hiện không có đạo luật liên bang nào cấm hoàn toàn “du lịch sinh con”. Tuy nhiên, quy định được ban hành năm 2020 trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump cấm sử dụng thị thực du lịch hoặc công tác ngắn hạn nếu mục đích chính là sinh con tại Mỹ để đứa trẻ có quốc tịch. Viên chức lãnh sự có quyền từ chối cấp thị thực nếu cho rằng mục đích chính của người xin visa là đến Mỹ để sinh con.
Những người tham gia các đường dây “du lịch sinh con” có thể bị truy tố về tội gian lận hoặc các tội danh liên quan.
Huyền Lê (Theo AFP, Reuters)